Κοΐμπρα, Πορτογαλία – 23–24 Σεπτεμβρίου 2026
Πώς μπορούν οι περιφέρειες να ενισχύσουν τα βιώσιμα συστήματα τροφίμων, βοηθώντας παράλληλα τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις του κλάδου να καινοτομήσουν, να έρθουν πιο κοντά στους καταναλωτές και να αξιοποιήσουν τους τοπικούς πόρους;
Αυτά τα ερωτήματα βρέθηκαν στο επίκεντρο της πρόσφατης Διαπεριφερειακής Εκδήλωσης Μάθησης και Ανταλλαγής Πολιτικών του έργου FISSH (Υποστήριξη και Βοήθεια για τη μετάβαση στη Βιωσιμότητα (οικολογική, οικονομική και κοινωνική) των Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων της Βιομηχανίας Τροφίμων), η οποία πραγματοποιήθηκε στη Μητροπολιτική Περιφέρεια της Κοΐμπρα, στην Πορτογαλία, το διήμερο 23 και 24 Σεπτεμβρίου 2026.
Με οικοδεσπότη την Ένωση Δήμων της Μητροπολιτικής Περιφέρειας της Κοΐμπρα, η εκδήλωση έφερε σε επαφή τους εταίρους και stakeholders από τις πέντε περιφέρειες της Ευρώπης που συμμετέχουν στο έργο. Το πρόγραμμα περιλάμβανε παρουσιάσεις τοπικών πρακτικών, επισκέψεις σε παραγωγικές μονάδες, ανταλλαγή εμπειριών και συζητήσεις γύρω από τη βιώσιμη διατροφή, τη σύνδεση με τους καταναλωτές, την επιχειρηματικότητα και την καινοτομία.
Η διοργάνωση έδωσε την ευκαιρία στους συμμετέχοντες να γνωρίσουν από κοντά πρωτοβουλίες που στηρίζουν τα τοπικά προϊόντα και τις επιχειρήσεις της περιοχής. Παράλληλα, έδωσε βήμα στους εταίρους του FISSH να μοιραστούν τις δικές τους καλές πρακτικές, εξετάζοντας πώς οι λύσεις αυτές μπορούν να εφαρμοστούν και σε άλλες ευρωπαϊκές περιφέρειες.
Ανάδειξη της αξίας των τοπικών προϊόντων και της εδαφικής ταυτότητας
Η πρώτη ημέρα των εργασιών επικεντρώθηκε στη συμβολή της διατροφής, της γαστρονομίας και των τοπικών προϊόντων στην περιφερειακή ανάπτυξη.
Η Μητροπολιτική Περιφέρεια της Κοΐμπρα παρουσίασε τη στρατηγική της για την ανάδειξη της γαστρονομίας, των τοπικών προϊόντων και της εδαφικής ταυτότητας, υπογραμμίζοντας τους δεσμούς που συνδέουν τα συστήματα τροφίμων με την τοπική οικονομική ανάπτυξη και την προσέλκυση των καταναλωτών.
Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι πρωτοβουλίες PROVERE για τον οίνο και τα τυροκομικά προϊόντα, τις οποίες παρουσίασε ο φορέας InovCluster. Πρόκειται για δράσεις που φέρνουν κοντά τοπικούς, με στόχο την ισχυροποίηση δύο κομβικών παραγωγικών κλάδων της περιοχής, καθώς και την ενίσχυση της αναγνωρισιμότητας και της εμπορικής τους αξίας στην αγορά.
Η πρωτοβουλία PROVERE Cheese επικεντρώνεται στην ανάδειξη και την αξιοποίηση του τυροκομικού κλάδουστην Κεντρική Πορτογαλία, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ποιότητα και στα πιστοποιημένα τοπικά προϊόντα. Η συνεργασία μεταξύ των παραγωγών και των περιφερειακών φορέων συμβάλλει στην ισχυροποίηση της ταυτότητας των προϊόντων, στη βελτίωση της προβολής τους και στη διαμόρφωση βαθύτερων δεσμών ανάμεσα στην τοπική παραγωγή, τους καταναλωτές και την περιοχή.
Με την ίδια φιλοσοφία, η πρωτοβουλία PROVERE Wine εφαρμόζει μια αντίστοιχη τοπική προσέγγιση στον οινοποιητικό κλάδο. Η δράση αυτή καλλιεργεί τη συνεργασία μεταξύ των παραγωγών και των περιφερειακών φορέων, συνδυάζοντας την προώθηση του προϊόντος με την ανάδειξη της τοπικής ταυτότητας (territorial branding), τον τουρισμό και την προβολή της βιωσιμότητας. Έτσι, το κρασί δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ένα αγροτικό προϊόν, αλλά ως θεμελιώδες στοιχείο της περιφερειακής κουλτούρας και ως ένας ισχυρός πόλος έλξης επισκεπτών και σύνδεσης με το καταναλωτικό κοινό.
Συνολικά, οι δύο πρωτοβουλίες αποτέλεσαν ένα πρακτικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο η συλλογική δράση μπορεί να βοηθήσει τους μικρούς παραγωγούς να ενισχύσουν την προβολή και την αξία των τοπικών προϊόντων, απαλλάσσοντάς τους από το βάρος να βασίζονται αποκλειστικά στις δικές τους, μεμονωμένες δυνάμεις για την προβολή τους.
Δικτύωση της έρευνας και της καινοτομίας με τον αγροδιατροφικό τομέα
Στη συνέχεια, οι εργασίες μεταφέρθηκαν στην Ανωτάτη Αγροτική Σχολή της Κοΐμπρα (ESAC) και στο INOPOL, όπου οι συμμετέχοντες εμβάθυναν στον ρόλο που διαδραματίζουν η εκπαίδευση, η εφαρμοσμένη έρευνα και η καινοτομία στην ενίσχυση του αγροδιατροφικού κλάδου.
Η επίσκεψη ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο η έρευνα και η γνώση μπορούν να συνδεθούν με τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς και την ευρύτερη περιφερειακή οικονομία. Οι εγκαταστάσεις και τα έργα που παρουσιάστηκαν αποτύπωσαν τη συμβολή της ESAC και του INOPOL στην εφαρμοσμένη έρευνα, την καινοτομία και τη διάχυση της τεχνογνωσίας.
Για τους εταίρους του FISSH, η πρακτική αυτή προσέφερε πολύτιμα διδάγματα για την ενίσχυση των ΜΜΕ, αποδεικνύοντας ότι η καινοτομία δεν ταυτίζεται μόνο με την ανάπτυξη εντελώς νέων προϊόντων. Αντίθετα, αφορά εξίσου τη βελτιστοποίηση των διαδικασιών, τη δοκιμή νέων τεχνολογιών, την αποδοτικότερη διαχείριση των πόρων και την υιοθέτηση νέων προσεγγίσεων απέναντι στις καταναλωτικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις της εποχής μας.
Το απόγευμα, το ενδιαφέρον στράφηκε εκ νέου στις δράσεις του έργου FISSH. Οι εταίροι παρουσίασαν τις Καλές Πρακτικές τους στο πλαίσιο της Θεματικής Εστίασης «Μάρκετινγκ και οπτική των καταναλωτών για βιώσιμα τρόφιμα» (TFA3), μοιραζόμενοι στρατηγικές για το βιώσιμο μάρκετινγκ τροφίμων και τη σύνδεση με τους καταναλωτές. Η ανταλλαγή αυτή επέτρεψε στους εταίρους να συγκρίνουν διαφορετικές περιφερειακές λύσεις και να συζητήσουν ποια στοιχεία θα μπορούσαν ενδεχομένως να μεταφερθούν ή να προσαρμοστούν σε άλλα περιφερειακά πλαίσια.
Στη συνέχεια παρουσιάστηκαν οι Εκθέσεις Υφιστάμενης Κατάστασης (State-of-the-Art) του TFA3 και τα αποτελέσματα των ερωτηματολογίων, αποτυπώνοντας μια σφαιρική εικόνα για τις τάσεις του βιώσιμου μάρκετινγκ και τις αντιλήψεις των καταναλωτών. Η συζήτηση επικεντρώθηκε στις προσδοκίες του κοινού, την επικοινωνία και την εμπιστοσύνη, καθώς και στη μεγάλη πρόκληση: πώς η βιωσιμότητα μπορεί να μεταφραστεί σε ένα ουσιαστικό και ελκυστικό μήνυμα για την αγορά.
Ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και των νέων επιχειρήσεων στον κλάδο των τροφίμων
Η δεύτερη ημέρα των εργασιών επικεντρώθηκε στην επιχειρηματικότητα, την καινοτομία και την εφαρμογή πρακτικών λύσεων στον αγροδιατροφικό τομέα.
Στο κέντρο επιχειρηματικότητας HIESE (Habitat de Inovação Empresarial nos Setores Estratégicos) στην Πενέλα, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα καινοτομίας. Το συγκεκριμένο οικοσύστημα είναι ειδικά σχεδιασμένο για να στηρίζει την επιχειρηματικότητα και την ανάπτυξη νέων δραστηριοτήτων στην ύπαιθρο, καθώς και σε άλλους στρατηγικούς κλάδους της οικονομίας.
Το HIESE λειτουργεί ως ένας ολοκληρωμένος κόμβος υποστήριξης για τους νέους επιχειρηματίες, προσφέροντας πρόσβαση στην εξειδικευμένη γνώση, καθοδήγηση σε θέματα καινοτομίας, εργαλεία επιχειρηματικής ανάπτυξης και διασύνδεση με την αγορά. Η έμφαση που δίνει το κέντρο στη γεωργία και την αγροδιατροφή παρουσίασε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους εταίρους του FISSH, καθώς απέδειξε στην πράξη πώς τα τοπικά οικοσυστήματα μπορούν να βοηθήσουν τις μικρές επιχειρήσεις να ωριμάσουν τις ιδέες τους και να τις μετατρέψουν σε βιώσιμες εμπορικές ευκαιρίες.
Στο πλαίσιο της επίσκεψης στο HIESE, παρουσιάστηκε επίσης το έργο Cultivar, αποτυπώνοντας τον καθοριστικό ρόλο που παίζει η στήριξη της καινοτομίας και της επιχειρηματικότητας στην ύπαιθρο.
Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να γνωρίσουν τρεις επιχειρήσεις που υποστηρίζονται από το οικοσύστημα του HIESE: τις BIO4EST, Science 351 και About Aqua Food.
Οι παρουσιάσεις τους έδωσαν συγκεκριμένα παραδείγματα για το πώς καινοτόμες επιχειρήσεις μπορούν να ανταποκριθούν σε περιβαλλοντικές και εμπορικές προκλήσεις.
Η BIO4EST γεφυρώνει την επιχειρηματικότητα με την περιβαλλοντική αποκατάσταση, υλοποιώντας έργα που στοχεύουν στην αναζωογόνηση υποβαθμισμένων εκτάσεων και τη σύγχρονη παραγωγή οικολογικής και οικονομικής αξίας. Η στρατηγική της εστιάζει στη δέσμευση άνθρακα, την προστασία της βιοποικιλότητας και την αξιοποίηση λύσεων που βασίζονται στη φύση, αναδεικνύοντας πώς οι περιβαλλοντικές προκλήσεις μπορούν να ενσωματωθούν σε επιτυχημένα επιχειρηματικά μοντέλα.
Η Science 351 παρουσίασε μια ολοκληρωμένη προσέγγιση στον τομέα της καινοτομίας και της Έρευνας & Ανάπτυξης (R&D), η οποία καθοδηγεί τις επιχειρήσεις από το στάδιο της αρχικής σύλληψης μιας ιδέας έως την επιστημονική τεκμηρίωση, τη δημιουργία πρωτοτύπων και την ανάπτυξη εμπορικά αξιοποιήσιμων λύσεων. Η δραστηριότητά της εκτείνεται σε πεδία όπως η αγροδιατροφή, οι βιώσιμες συσκευασίες, η τεχνολογία υλικών και η κυκλική οικονομία, αποδεικνύοντας στην πράξη πώς η επιστημονική γνώση μπορεί να μετατραπεί σε προϊόντα και υπηρεσίες που απαντούν στις σύγχρονες απαιτήσεις της βιωσιμότητας.
Η About Aqua Food προσέφερε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα επιστημονικά τεκμηριωμένης επιχειρηματικότητας στον κλάδο των τροφίμων. Η εταιρεία δραστηριοποιείται στην αξιοποίηση των μικροφυκών, όπως η σπιρουλίνα, αναπτύσσοντας βιώσιμες διατροφικές λύσεις και αναδεικνύοντας την αξία των φυσικών πόρων. Η εμπειρία της αποτυπώνει πώς η έρευνα, η καινοτομία και η επιχειρηματικότητα μπορούν να συνδυαστούν για τη δημιουργία νέων προϊόντων, απαντώντας ταυτόχρονα στις σύγχρονες περιβαλλοντικές προκλήσεις.
Τα τρία αυτά παραδείγματα αποτέλεσαν το έναυσμα για γόνιμη ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των εταίρων του FISSH σχετικά με τις πραγματικές ανάγκες των μικρών και καινοτόμων επιχειρήσεων τροφίμων – από την πρόσβαση στη γνώση και τις ερευνητικές υποδομές, μέχρι την καθοδήγηση (mentoring), τη δικτύωση και την υποστήριξη για την πρόσβαση στην αγορά.
Εφαρμογή της καινοτομίας στην αμπελουργία
Οι εργασίες της Διαπεριφερειακή Εκδήλωσης Μάθησης ολοκληρώθηκαν στην Καντανιέντε (Cantanhede), όπου οι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν για ένα πρωτοποριακό πειραματικό έργο. Το project αυτό διερευνά τη χρήση της υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) ως μια βιώσιμη μέθοδο για την καταπολέμηση του περονόσπορου και του ωιδίου στους αμπελώνες της οινοπαραγωγικής περιοχής Μπαϊράδα (Bairrada).
Το έργο διερευνά κατά πόσο η εφαρμογή υπεριώδους ακτινοβολίας (UV) μπορεί να αποτελέσει μια εναλλακτική λύση για την αντιμετώπιση των μυκητολογικών ασθενειών στα αμπέλια, ενισχύοντας τη βιωσιμότητα των παραγωγικών μεθόδων. Ως πειραματική δράση, υπογραμμίζει τη σημασία που έχει η δοκιμή και η επιστημονική επικύρωση των νέων τεχνολογιών προτού αυτές προωθηθούν για ευρεία εφαρμογή στην παραγωγή.
Η επίσκεψη συνέδεσε την έρευνα και την καινοτομία με τις πραγματικές προκλήσειςπου αντιμετωπίζουν οι παραγωγοί στον πρωτογενή τομέα. Παράλληλα, ανέδειξε πώς η συνεργασία ανάμεσα στην τοπική αυτοδιοίκηση, την επιστημονική κοινότητα και τον επιχειρηματικό κόσμο μπορεί να δημιουργήσει ευκαιρίες για τη δοκιμή νέων πρακτικών, απόλυτα προσαρμοσμένων στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά μιας περιοχής.
Διαπεριφερειακή ανταλλαγή τεχνογνωσίας
Κατά τη διάρκεια του διημέρου, τα παραδείγματα από την Πορτογαλία εμπλουτίστηκαν με τις εμπειρίες των υπόλοιπων περιφερειών που συμμετέχουν στο έργο FISSH.
Η Συνάντηση Μάθησης στην Κοΐμπρα έδωσε την ευκαιρία να εξεταστεί η βιωσιμότητα από διαφορετικές οπτικές – από την προώθηση των τοπικών και πιστοποιημένων προϊόντων και την ανάδειξη της τοπικής ταυτότητας (territorial branding), έως την προσέλκυση των καταναλωτών, την εφαρμοσμένη έρευνα, την επιχειρηματικότητα και τις νέες αγροτικές τεχνολογίες.
Τα διαφορετικά αυτά παραδείγματα απέδειξαν επίσης ότι δεν υπάρχει ένα μοναδικό μοντέλο για την υποστήριξη των βιώσιμων ΜΜΕ στον κλάδο των τροφίμων. Οι περιφερειακές στρατηγικές, η συνεργασία μεταξύ παραγωγών, ερευνητικών ιδρυμάτων, δημόσιων αρχών και επιχειρήσεων, τα οικοσυστήματα καινοτομίας και η πρόσβαση σε σύγχρονα εργαλεία, συνθέτουν ένα γόνιμο περιβάλλον. Μέσα σε αυτό, οι μικρές επιχειρήσεις τροφίμων μπορούν να αναπτυχθούν και να προσαρμοστούν στις μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς και του περιβάλλοντος.
Για την κοινοπραξία του FISSH, η αξία της επίσκεψης δεν περιορίστηκε μόνο στη γνωριμία με τις πορτογαλικές πρωτοβουλίες, αλλά επεκτάθηκε και στη συζήτηση σχετικά με το πώς αυτές οι προσεγγίσεις συνδέονται με τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν άλλες ευρωπαϊκές περιφέρειες.
Η συνάντηση της Κοΐμπρα αποτέλεσε ένα ακόμη ουσιαστικό βήμα στη διαπεριφερειακή διαδικασία μάθησης του έργου, ενισχύοντας τη συνεργασία μεταξύ των εταίρων και προσφέροντας νέες ιδέες για την ενδυνάμωση της βιωσιμότητας και της ανταγωνιστικότητας των ΜΜΕ στον κλάδο των τροφίμων.
Με τη συνέργεια των τοπικών προϊόντων, της εδαφικής ταυτότητας, της έρευνας, της επιχειρηματικότητας και της καινοτομίας, η εκδήλωση απέδειξε στην πράξη πώς τα διαφορετικά γρανάζια ενός περιφερειακού αγροδιατροφικού οικοσυστήματος μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά, γεννώντας νέες ευκαιρίες τόσο για την αγορά όσο και για τις τοπικές κοινωνίες.
